Emeklilik denince aklına ilk gelen soru muhtemelen şu: “Kaç paraya ihtiyacım var?” Hemen ardından ikincisi geliyor: “Bu parayı biriktirmeye başlamak için çok mu geç kaldım?” Bu iki soruya net cevap veremediğin sürece emeklilik planlaması hep “sonra bakarım” listesinde kalır. Oysa hesabın kendisi sandığından basit; zor olan, çıkan sayıyla yüzleşip ilk otomatik talimatı vermek.
Aşağıda önce hedefini rakama çevireceğiz, sonra yaşına göre ne yapman gerektiğine bakacağız. Hesap makinesi ve son üç ayın harcama dökümü yanında olsun yeter.
“Bir milyon yeter mi?” sorusunun tek bir doğru cevabı yok, çünkü rakam senin harcama alışkanlığına bağlı. Bu yüzden hesaba paradan değil, giderden başlanır.
Bugün ayda ne harcıyorsun? Bunu bilmiyorsan hesap burada tıkanır; bütçe oluşturma rehberindeki kategori dökümünü çıkarmadan devam etmenin anlamı yok. Rakamı bulduktan sonra emeklilikte değişecek kalemleri düzelt:
Çoğu kişi için emeklilikteki gider, çalışırkenki giderin yaklaşık dörtte üçüne denk gelir. Ama sen kendi listenle hesapla; genel oranlar kaba tahmindir.
Yaygın bir başparmak kuralı şudur: yıllık gideri 25 ile çarp. Bunun mantığı, birikimden her yıl yaklaşık %4 çekmen ve anaparanın enflasyona karşı ayakta kalmasıdır.
Diyelim aylık hedef giderin 25.000 TL. Yıllık 300.000 TL eder, 25 ile çarpınca 7,5 milyon TL çıkar. Peki bu korkutucu rakamın tamamını sen mi biriktireceksin? Hayır. Emeklilik aylığı, kira geliri veya başka düzenli bir gelirin olacaksa onu düş. Yıllık 120.000 TL düzenli gelir bekliyorsan kapatman gereken açık 180.000 TL’dir; hedefin 25 ile çarpınca 4,5 milyona iner.
Burası en çok hata yapılan yer. 20 yıl sonraki 7,5 milyonun alım gücü bugünküyle aynı değil. İki çıkış yolu var: ya hedefi enflasyonla büyütürsün, ya da tüm hesabı bugünkü parayla yapıp getiri olarak reel getiri (enflasyondan arındırılmış getiri) kullanırsın. İkincisi çok daha pratik.
Aşağıdaki tabloda, ayda 1.000 TL biriktirmenin yıllık %4 reel getiriyle bugünkü parayla ne ettiğini görebilirsin:
| Süre | Yatırdığın toplam | Ulaşılan tutar |
|---|---|---|
| 10 yıl | 120.000 TL | ~147.000 TL |
| 20 yıl | 240.000 TL | ~367.000 TL |
| 30 yıl | 360.000 TL | ~694.000 TL |
| 35 yıl | 420.000 TL | ~914.000 TL |
Dikkat et: 30 yılda yatırdığın para 20 yıla göre yalnızca 1,5 kat, ama ulaştığın tutar neredeyse 2 kat. Fark bileşik getirinin son yıllarda hızlanmasından geliyor. “Erken başlamak” tavsiyesinin arkasındaki tek sebep bu tablo.
“Benim yaşımda ne yapabilirim ki?” sorusunun cevabı her on yılda değişiyor. Ama hiçbir yaşta cevap “hiçbir şey” değil.
Bu dönemde biriktirebileceğin miktar küçüktür ve bu normaldir. Senin avantajın para değil, zaman. Yapman gerekenler sırasıyla: