Sigorta poliçeleri, kişisel finansın en sevilmeyen kalemi. Prim ödersin, karşılığında elle tutulur bir şey almazsın; hiçbir şey olmazsa "boşa gitti" der, bir şey olursa hayatının kurtulduğunu fark edersin. Bu belirsizlik yüzünden insanlar iki uçta savruluyor: ya hiç sigorta yaptırmıyor ya da acentenin önerdiği her paketi satın alıp bütçesini deliyor. Doğru nokta ortada bir yerde ve o noktayı bulmak sandığından kolay.
Aşağıda kendi başına karar vermek isteyen biri için, kafada dönüp duran sorularla ilerleyen bir çerçeve var.
Her risk sigortalanmaz. Sigorta, "olması muhtemel ama gerçekleşirse bütçeni yok edecek" olaylar için bir araçtır. Bu tanımın dışına çıkan her poliçe, aslında pahalı bir huzur satın alma girişimidir.
Basit bir test: Risk gerçekleştiğinde ortaya çıkacak masrafı, birikimlerinden karşılayabiliyor musun? Telefonun kırılırsa üzülürsün ama iflas etmezsin; o yüzden telefon sigortası genelde gereksiz bir kalemdir. Ev yanarsa, uzun süreli bir tedavi gerekirse ya da aile gelirinin ana kaynağı ortadan kalkarsa hikâye değişir. Sigorta çeşitleri arasında seçim yaparken sıralaman şu olmalı:
Burada acil durum fonuyla sigorta arasındaki ilişkiyi görmek önemli: Sağlam bir nakit yastığın varsa muafiyeti (kendi üstlendiğin pay) yükseltip primi düşürebilirsin. Fonun yoksa düşük muafiyetli ama pahalı poliçelere mahkûm olursun.
Sağlık poliçelerinde asıl soru "hangi hastaneye gidebilirim" değil, "ağır bir durumda ne kadarını ben ödeyeceğim". Bakman gereken maddeler:
Hayır. Hayat sigortası, senin ölümünden ekonomik olarak zarar görecek biri varsa gereklidir. Kimse sana finansal olarak bağlı değilse ve devredilmemiş bir borcun yoksa, hayat sigortası primi doğrudan yatırıma yönlendirilebilecek bir paradır. Buna karşılık çocuğun, çalışmayan bir eşin ya da uzun vadeli bir konut kredin varsa, teminat tutarını şöyle hesapla: Aile yıllık gideri × geride bırakmak istediğin yıl sayısı + kalan borçlar − mevcut birikimler. Vade seçiminde de "çocuğun kendi ayaklarının üstünde duracağı yıl" ya da "kredinin bitiş tarihi" iyi bir çıpa olur.
Kapsamı kısmadan primi düşürmenin yolları var. Buradaki mantık, kredi kartı borcunu yönetirken kullandığın mantığın aynısı: gereksiz maliyeti tanı, sonra kes.
Prim üç şeyle oynar: teminat limiti, muafiyet oranı ve ek teminat sayısı. Doğru hamle, limiti yüksek tutup muafiyeti yükseltmek ve ek teminatları budamaktır. Yani "büyük felakete karşı geniş koruma, küçük hasara karşı kendi cebim" yaklaşımı. Aşağıdaki gibi bir karşılaştırma yapmak işini kolaylaştırır:
| Poliçe | Ana teminat limiti | Muafiyet | Yıllık prim |
|---|---|---|---|
| A | Yüksek | Düşük | En yüksek |
| B | Yüksek | Yüksek | Orta |
| C | Düşük | Düşük | Düşük ama yetersiz |
Çoğu kişi için doğru cevap B'dir; C ise en tehlikelisidir, çünkü "sigortam var" hissi verir ama işe yaramaz.
Konut poliçelerinde en sık görülen iki hata: eksik sigorta ve çifte sigorta. Eksik sigortada evin yeniden yapım maliyetinin altında bir bedel beyan edilir, hasarda ödeme oransal olarak kısılır. Çifte sigortada ise eşyaların bir kısmı hem konut poliçesinde hem başka bir paket içinde yer alır; iki kez prim ödersin, tek kez tazminat alırsın. Ayrıca kiracıysan bina yapısı için değil, eşya ve üçüncü kişi sorumluluğu için sigorta yapman gerekir. Bina zaten mal sahibinin sorumluluğundadır.
Yılda bir kez, yenileme tarihinden bir ay önce. Bir de hayatında büyük bir değişiklik olduğunda: evlilik, çocuk, ev alma, kredi kapatma, iş değiştirme. Yenileme sırasında en az iki farklı teklif al, sonra mevcut şirketle bunu paylaş. Prim indirimi çoğu zaman istemekle olur. Bu gözden geçirmeyi bütçe t